Ván MDF phủ acrylic, PET, veneer và sơn PU: cách làm

Xưởng làm cánh tủ nhận một đơn: MDF dày 18 mm, mặt trắng bóng. Có ít nhất bốn cách làm ra mặt đó, là dán tấm acrylic, bọc màng PET hoặc PVC, dán veneer rồi sơn, hay phun sơn PU thẳng lên MDF, và mỗi cách hỏng theo một kiểu riêng. Cánh nổi bọt ở mép dưới cạnh lò nướng thường thuộc loại màng.

Bài này là phần 5 của chuyên đề ván phủ được làm thế nào. Các phần trước nói về bề mặt làm từ giấy: giấy trang trí, tẩm keo melamine, ép nhiệt chu kỳ ngắn và HPL. Muốn so các loại để chọn thì xem bài Melamine, Laminate hay Acrylic.

Acrylic: tấm hai lớp làm sẵn, dán lên cốt

Acrylic ở đây là PMMA (polymethyl methacrylate). Tấm không được phun lên ván mà làm riêng ở nhà máy nhựa bằng cách đùn đồng thời hai lớp. Tài liệu của REHAU, hãng làm tấm acrylic cho nội thất, mô tả loại RAUVISIO brilliant gồm lớp acrylic màu ở trên và lớp copolymer styren ở dưới, tổng dày 0,7–0,8 mm. Loại RAUVISIO crystal dày hơn nhiều: 2 mm, gồm lớp acrylic trong 1,6 mm phủ lên lớp màu 0,4 mm, ngoài cùng có thêm lớp phủ cứng chống xước.

Mặt dưới của tấm được xử lý corona để keo bám, và REHAU yêu cầu sức căng bề mặt trên 38 mN/m khi dán. Keo hay dùng là PUR hot melt một thành phần, lăn lên ván, rồi ép bằng hệ con lăn liên tục. Độ bám đạt khoảng 80 % sau vài giờ, đạt đủ sau tối đa bảy ngày. Tấm vừa ép xong phải nằm phẳng ít nhất 24 giờ. Cong trong thời gian đó thì cả tấm cong theo.

Cốt khuyên dùng là MDF. REHAU giải thích rằng MDF có mặt mịn, khi cưa, phay, dán chỉ bật lên ít sợi nhỏ. Ván dăm, OSB hay plywood bật nhiều sợi hơn, và ván dăm còn có thể rơi hạt ở lớp giữa, để lại vết lõm hiện qua lớp phủ bóng. Mặt sau của ván cũng cần một lớp cân bằng cùng loại. Nếu mặt sau để khác, REHAU nói thẳng là không bảo đảm được chống ẩm và chống cong.

Cạnh có thể dán dải ABS hoặc PMMA cùng màu. Loại REHAU LaserEdge có lớp nhựa pha màu làm mối nối biến mất, và cạnh PMMA hay ABS đánh bóng được. Cạnh bằng chỉ PVC thông thường, như trong bài chỉ dán cạnh PVC, vẫn có đường nối thấy được.

PET và PVC: màng cuộn dán phẳng hoặc hút chân không

PET (polyethylene terephthalate) cho nội thất là màng nhựa cuộn, có bóng, mờ và mờ dập nổi. RENOLIT ghi hai cách dùng: dán phẳng 2D và tạo hình 2D, trên MDF hoặc ván dăm, mỗi cuộn dài 300 m. Nhà sản xuất màng WellP nêu mức dày 0,25–0,35 mm cho cánh tủ bếp phẳng, dán bằng keo PUR hot melt qua con lăn khoảng 120–140 °C, và keo cần 24–72 giờ để đóng rắn hết.

Khi cánh có phay rãnh hoặc vòm, người ta dùng máy ép màng chân không, và màng thường là PVC. Theo Chemique, cánh MDF được phun keo PU gốc nước, để keo khô, phủ màng lên, rồi đưa vào máy vừa gia nhiệt vừa hút chân không; nhiệt đánh thức lớp keo đã khô và màng bám xuống. Vì màng quấn qua cả mặt phay lẫn cạnh, cánh thermofoil không cần dán chỉ. WellP cũng ghi rằng PET tiêu chuẩn khá cứng, không hợp ép sâu, và chỉ PETG pha chế riêng mới ôm được rãnh nông.

Mọi thứ giữ màng vào cốt là một lớp keo mỏng, nên chỗ yếu của loại này là mép và nhiệt. Deslaurier, hãng làm tủ bếp có bán thermofoil, viết rằng hơi nước nhiều làm PVC chảy, bong hoặc phồng rộp, và khi đã bong thì gần như không sửa được mà phải thay cánh. Hãng cũng ghi màu trắng và màu sáng có thể ngả vàng, màu đậm phai dần nếu nắng chiếu liên tục. Trên Wikipedia, mục Thermofoil khuyên đặt tấm chắn nhiệt giữa tủ và lò hoặc máy rửa bát.

Veneer: gỗ thật dán lên MDF, rồi sơn

Veneer là lát gỗ cắt rất mỏng từ khúc gỗ, bằng cách bóc quanh thân hoặc lạng từng lát. Wikipedia ghi veneer có thể mỏng tới 0,64 mm và được dán lên tấm cốt như gỗ, ván dăm hay MDF. Không có hai lát giống hệt nhau, nên các cánh đặt cạnh nhau nên lấy từ cùng lô.

Dán veneer cũng cần cân bằng, giống lớp cân bằng của acrylic. Theo WOODWEB, veneer chỉ một mặt sẽ kéo tấm cong. Mặt sau phải có veneer cùng loại, cùng kiểu cắt, hoặc loại thấp cấp hơn cũng được. Nếu keo là UF thì nó sợ ẩm kéo dài, như bài keo dán ván gỗ công nghiệp đã nói, nên cạnh và mặt sau của cánh veneer ở chỗ ẩm cần bịt kín.

Sau khi ép, mặt veneer được chà nhám rồi mới hoàn thiện bằng sơn hoặc dầu, và chính lớp hoàn thiện đó chịu xước, chịu nước, chịu hóa chất thay cho gỗ. Một nghiên cứu trên tạp chí Coatings (2023) thử sơn gốc nước polyurethane-acrylate, sơn gốc dung môi polyacrylate, dầu sáp và sơn màu polyurethane trên MDF dán veneer. Kiểu hoàn thiện ảnh hưởng rõ đến khả năng chịu mốc và chất lỏng nguội.

Veneer còn đổi màu theo ánh sáng. Tia UV làm gỗ đỏ và gỗ sẫm bạc dần, gỗ nhạt ngả vàng. Lớp sơn acrylic-polyurethane có chất chặn UV là hệ bảo vệ tốt nhất mà TVAA liệt kê, nhưng vẫn chỉ làm chậm, không chặn hết.

Sơn PU và UV: lớp lỏng đóng rắn ngay trên cốt

Sơn là cách duy nhất không cần lớp làm sẵn. Mép MDF hút sơn như bọt biển, và WOODWEB khuyên chà sạch vết máy, sơn lót ít dung môi, chà nhẹ rồi lặp lại; một cách làm cho kết quả đạt là hai lớp lót rồi một lớp phủ.

Ở nhà máy, việc này chạy thành dây chuyền. Henke và cộng sự mô tả một dây chuyền sơn UV chạy 50 m/phút: chà bằng đai nhám P180–P220, lăn hai lớp lót, đèn UV đóng rắn, chà lại bằng đai P360–P400, lăn hai hoặc ba lớp nền, rồi lớp phủ cuối cùng, mỗi lớp đều qua đèn thủy ngân hoặc gali. Nhóm này thử trên mặt ván HDF của tấm lõi tổ ong chứ không phải cánh tủ MDF, nhưng cách sơn là một. Họ thấy đèn UV công suất 90 W/cm cho kháng xước, va đập và mài mòn tốt nhất, thêm một lớp nền cải thiện mài mòn và va đập, và lớp phủ càng dày thì càng chống xước.

Sơn bị xước hoặc sứt thì mài rồi sơn lại tại chỗ được, còn màng PVC đã bong thì không. Danh mục ván phủ KES không có dòng sơn, nên phần này thuộc việc của xưởng làm cánh.

Mỗi cách phủ chịu gì khi dùng

Ba số trên là của một nhãn hiệu tấm acrylic. Thang chấm theo EN 12720: 5 là không đổi, 1 là hỏng nặng.

Nhiệt

Với acrylic, REHAU ghi không đổi ở 70 °C cả nhiệt khô lẫn nhiệt ẩm, và cánh đã ép xong đạt thử lưu nhiệt 50 °C trong bốn tuần. Cũng REHAU dặn không để tấm quá 60 °C khi vận chuyển, vì keo và tấm tương tác với nhau làm mặt bóng gợn như vỏ cam. Với PVC dán chân không, Deslaurier xếp nhiệt và hơi nước vào nhóm mối lo chính. Với PET, chưa tìm được số đo chịu nhiệt độc lập để trích. Đặt cạnh các bề mặt giấy, EGGER ghi mức 50 °C cho nhiệt liên tục với melamine, xem bài chịu nhiệt của bề mặt ván phủ.

Xước

Acrylic bóng lộ xước hơn mặt mờ. REHAU xếp brilliant vào cấp 4D theo DIN 68861 phần 4, và nói vết xước sau nhiều năm có thể mài và đánh bóng lại bằng tay hay máy. Ở PET, WellP nêu độ cứng bút chì 2H–3H cho mặt có lớp phủ UV, và đó là số của nhà sản xuất. Ở sơn, Henke và cộng sự thấy lớp phủ cuối dày hơn thì chống xước hơn. Cách đọc các số xước nói chung có trong bài chống trầy xước bề mặt ván phủ.

Hóa chất và ánh sáng

Acrylic chịu được hầu hết đồ dùng trong nhà, trừ aceton và dung môi. REHAU dặn lau bằng khăn microfiber ẩm và xà phòng nhẹ, không lau khô, không dùng giấy, cọ hay nước tẩy mạnh. Với sơn và veneer, kết quả phụ thuộc loại sơn phủ chứ không phụ thuộc veneer hay MDF bên dưới; bài chống ố và hóa chất bề mặt có thang chấm đầy đủ. Về ánh sáng, REHAU thử acrylic brilliant theo ISO 4892-2 và ghi cấp 7 trên thang xanh, từ cấp 4 trên thang xám. PVC trắng ngả vàng và veneer đổi màu, như đã nói ở trên. Bài độ bền màu bàn riêng về các bề mặt ván phủ.

Ván Acrylic KES ghi gì

Danh mục KES có 15 mã ván phủ Acrylic, tấm 1220×2440 mm, màu đơn sắc, dùng cho nội thất. Trang sản phẩm của KES chưa ghi cấu tạo tấm (mấy lớp, nền màu bằng gì), độ dày lớp acrylic hay loại keo, và chưa có kết quả thử nhiệt, xước, hóa chất. Vì vậy các số REHAU ở trên không gán được cho ván KES. Cốt bên dưới có thể xem ở MDF với 8 mã.

Nếu cần số cho một công trình cụ thể, như cánh tủ bếp cạnh bếp từ, thì hỏi KES phiếu thử theo EN 12720 (chất lỏng nguội), EN 12721 (nhiệt ẩm) và EN 12722 (nhiệt khô) của đúng mã đó.

Câu hỏi thường gặp

Cánh acrylic bị xước có đánh bóng lại được không?

Có, với loại như RAUVISIO brilliant: REHAU ghi vết xước hiện ra sau nhiều năm dùng có thể được mài và đánh bóng bằng tay hoặc máy. Với ván Acrylic của KES chưa có tài liệu nói về việc này.

MDF dán veneer có bị phai màu không?

Có. Tia UV làm gỗ đỏ và gỗ sẫm bạc dần, gỗ nhạt ngả vàng, theo Hiệp hội veneer Úc. Sơn phủ có chất chặn UV làm chậm lại nhưng không ngăn hẳn. Cánh đặt sát cửa sổ nắng sẽ đổi màu nhanh hơn cánh trong góc tối.