Lát xong cả phòng mới thấy các mạch ván hắt bóng thành sọc dưới nắng, hay đến mùa nồm sàn đội lên thành gờ vì kẹt sát tường, thì không sửa được nếu không tháo cả sàn ra. Hướng lát, bề rộng khe giãn nở và chỗ đặt nẹp ngắt mạch vì vậy được quyết định trên giấy, trước khi đặt tấm ván đầu tiên.
Trong chuyên đề lắp đặt sàn gỗ công nghiệp, bài này đến sau lớp lót và màng chống ẩm và chuẩn bị cho cách lát từng hàng, nơi tấm ván được cắt quanh khung cửa và ống nước.
Vì sao sàn gỗ cần khe hở
Sàn gỗ công nghiệp có lõi là ván HDF, tức là sợi gỗ ép. Gỗ hút ẩm khi trời nồm và nhả ẩm khi trời hanh, nên cả mặt sàn nở ra rồi co lại theo mùa. Mỗi tấm chỉ thay đổi rất ít, nhưng cả mặt sàn dài vài mét cộng lại thì đáng kể.
Vì không dán hay bắt vít xuống nền, các tấm đã khóa hèm với nhau làm thành một tấm lớn nằm tự do trên lớp lót. Tấm lớn đó nở ra thì cần chỗ trống ở mép. Nếu bị kẹp ở đâu đó, giữa tường, chân tủ bếp hay khung cửa, lực nở sẽ đẩy các tấm đội lên thành gờ, làm hở mạch hoặc gãy hèm khóa.
Lát theo hướng nào
Quy tắc chung là lát sao cho chiều dài tấm ván xuôi theo hướng ánh sáng chiếu vào từ cửa sổ chính. Khi đó ánh sáng chạy dọc theo các mạch nối dài, nên mạch gần như không thấy. Nếu lát ngang, mỗi mạch dọc của tấm ván hắt một vệt bóng nhỏ, và cả sàn trông như kẻ sọc.
Ngoài ánh sáng, còn phải tính thêm:
- Cả nhà nên lát một hướng. Khi sàn chạy liền qua cửa từ phòng này sang phòng kia, đổi hướng ở cửa sẽ thấy rất rõ.
- Phòng hẹp và dài, như hành lang, thường lát theo chiều dài phòng. Các mạch dài kéo mắt theo chiều dài, và ít phải cắt ván hơn.
- Nếu lát đè lên một sàn gỗ cũ bằng ván thanh, EGGER bắt buộc lát vuông góc với các thanh gỗ cũ. Trong hướng dẫn của EGGER, chỉ ở trường hợp này hướng lát là bắt buộc; ở mọi chỗ khác hướng lát là lựa chọn.
Khi ánh sáng và chiều dài phòng chỉ hai hướng khác nhau, ưu tiên ánh sáng theo khuyến nghị của KES, trừ khi phòng rất hẹp.
Khe giãn nở: chừa bao nhiêu và chừa ở đâu
Khe giãn nở là khoảng hở để trống giữa mép sàn và mọi thứ không di chuyển được. Khe này sau đó được len chân tường hoặc nẹp che đi, nên nhìn từ trên không thấy.
- Khe giữa sàn và tường
- 8–10mm
- Mức chung của KES và EGGER. EPLF ghi tối thiểu 8 mm.
- Mạch đầu tấm lệch nhau
- 20cm
- Tối thiểu theo EGGER. KES ghi 20–25 cm, Quick-Step ghi 30 cm.
- Hàng đầu và hàng cuối
- 5cm
- Bề rộng tối thiểu theo EGGER và Quick-Step.
Khe phải chừa ở mọi chỗ sau, kể cả những chỗ nằm giữa phòng:
- Quanh tường và chân cột.
- Quanh khung cửa và bậc cầu thang.
- Quanh ống nước đi xuyên sàn: khoan lỗ rộng hơn ống, rồi che bằng nắp chụp ống.
- Quanh mọi vật nặng gắn cố định. EGGER không cho đặt tủ bếp hay tủ âm tường nặng lên sàn lát nổi, vì tủ ghim một bên sàn xuống. Cách làm là lát sàn chỉ đến sau tấm chân tủ, hoặc khoét lỗ quanh từng chân tủ rộng hơn chân 16 mm.
Khung cửa cũng không được đè lên sàn. Quick-Step ghi chân khung cửa không được trở thành điểm ghim sàn. Cách thường làm là cưa xén chân khung cửa cho đủ cao để tấm ván luồn vào bên dưới, vẫn chừa khe phía trong.
Phòng càng dài, sàn càng nở nhiều, nên khe phải rộng hơn. EGGER tính 1,5 mm cho mỗi mét: phòng dài 10 m cần khe 15 mm ở cả hai đầu. Quick-Step tính nhẹ hơn, 1 mm mỗi mét, nhưng không dưới 8 mm, và khuyên chừa hẳn 10 mm ở vùng có độ ẩm không khí cao. Khí hậu nồm ẩm ở miền Bắc nên dùng mức 10 mm.
Ngắt mạch: khi nào phải chia sàn
Ngắt mạch là cắt mặt sàn thành nhiều mảng tách rời, mỗi mảng có khe giãn nở riêng ở mọi phía. Chỗ cắt được che bằng nẹp (nẹp chữ T hoặc nẹp chuyển tiếp), đế nẹp gắn xuống nền ở giữa khe, hai mép sàn không chạm vào đế.
Cần ngắt mạch ở những chỗ sau (theo EGGER và Quick-Step):
- Ở cửa thông giữa hai phòng và lối đi hẹp nối hai khu.
- Ở góc của phòng hình chữ L, chữ U hay chữ T. Mỗi cánh của phòng nở theo một hướng, và góc phòng là nơi lực dồn vào.
- Khi phòng vượt kích thước tối đa mà hãng cho lát liền một mảng.
- Ở ranh giới hai vùng sưởi sàn khác nhau, nếu có.
Kích thước tối đa khác nhau theo hãng. EGGER ghi sàn laminate thường của họ lát liền được 10 m × 10 m, quá 10 m chiều dài hoặc chiều rộng phải ngắt. Quick-Step ghi tối đa 13 m × 13 m. SWISS KRONO yêu cầu thêm khe khi phòng rộng hơn 8 m hoặc dài hơn 12 m. KES ghi ngắn gọn: nhà diện tích rộng cần ngắt mạch giữa các phòng.
Quick-Step cho phép bỏ nẹp ở cửa thông phòng tại một số nước, khi tổng diện tích lát dưới 13 m × 13 m, cửa rộng từ 0,80 m và sàn dày từ 8 mm. Hãng cũng ghi rõ nếu sau đó sàn bị hở mạch, gờ mép hay kêu lách tách, phải gắn nẹp bổ sung.
So le mạch đầu tấm
Mạch đầu tấm là chỗ hai đầu ngắn của tấm ván gặp nhau. Ở hai hàng liền nhau, các mạch này không được nằm thẳng hàng. Nếu thẳng hàng, mặt sàn có một đường yếu chạy ngang, dễ hở và nhìn thấy rõ.
Độ lệch tối thiểu giữa mạch của hai hàng liền nhau là 20 cm theo EGGER, 20–25 cm theo KES và 30 cm theo Quick-Step. Mẩu ván ở đầu và cuối mỗi hàng nên dài từ 20 cm. Mẩu thừa cắt ra ở cuối hàng trước thường dùng làm mẩu đầu hàng sau, miễn đủ dài và giữ được độ lệch.
Chia hàng đầu và hàng cuối trước khi lát
Tấm ván ít khi chia vừa khít chiều rộng phòng, nên hàng cuối thường phải xẻ dọc. Hàng cuối mà chỉ còn một dải hẹp thì dải đó rất khó khóa vào hèm, dễ bung và nhìn xấu. EGGER và Quick-Step đều yêu cầu hàng đầu và hàng cuối rộng ít nhất 5 cm. Khi tính ra hàng cuối hẹp hơn, xẻ bớt hàng đầu để hai hàng rộng bằng nhau.
Cách tính, làm trên giấy trước khi mở hộp ván:
- Đo chiều rộng phòng theo hướng vuông góc với chiều dài tấm, trừ khe giãn nở ở hai bên.
- Chia cho bề rộng mặt tấm ván (phần thấy được sau khi khóa, đo trên tấm thật).
- Phần lẻ còn lại là bề rộng hàng cuối. Nếu dưới 5 cm, cộng phần lẻ với một tấm nguyên rồi chia đôi cho hàng đầu và hàng cuối.
Ví dụ với tấm rộng 196 mm, khổ ghi trong catalogue Atroguard và Series 6 của KES: phòng rộng 2.000 mm, trừ hai khe 10 mm còn 1.980 mm. 1.980 chia 196 được 10 hàng nguyên và dư 20 mm. 20 mm quá hẹp, nên lấy (196 + 20) chia 2, mỗi hàng đầu và cuối rộng 108 mm.
Các mức theo từng hãngMở xem
| Hạng mục | KES | EGGER | Quick-Step | SWISS KRONO |
|---|---|---|---|---|
| Khe sát tường | 8–10 mm | tối thiểu 8–10 mm, 1,5 mm/m | 1 mm/m, tối thiểu 8 mm, 10 mm nơi ẩm | 10 mm |
| Lát liền tối đa | nhà rộng thì ngắt giữa các phòng; catalogue S6 ghi 400 m² không nẹp | 10 m × 10 m | 13 m × 13 m | rộng 8 m, dài 12 m |
| Ngắt ở cửa thông phòng | có | có | có, trừ ngoại lệ | không ghi |
| So le mạch | 20–25 cm | từ 20 cm | từ 30 cm | không ghi |
| Mẩu đầu, cuối hàng | không ghi | từ 20 cm | trên 20 cm | không ghi |
| Hàng đầu, hàng cuối | không ghi | từ 5 cm | từ 5 cm | không ghi |
| Hướng lát | dọc ánh sáng cửa sổ, cả nhà một hướng | song song hướng ánh sáng | không ghi | không ghi |
Số của EGGER là cho sàn laminate thường. Dòng Aqua+ và sàn GreenTec của EGGER lát liền được đến 15 m × 15 m. Khi lát sàn KES, hướng dẫn kèm theo sản phẩm là tài liệu chính.
Câu hỏi thường gặp
Khe giãn nở sàn gỗ bao nhiêu là đủ?
8–10 mm cho phòng thường, theo KES và EGGER. Phòng dài thì tăng theo: EGGER tính 1,5 mm mỗi mét chiều dài, Quick-Step 1 mm mỗi mét, tối thiểu 8 mm.
Sàn gỗ lát ngang hay dọc phòng?
Ưu tiên xuôi theo hướng ánh sáng từ cửa sổ chính. Phòng hẹp và dài như hành lang thường lát dọc theo chiều dài. Cả nhà nên giữ một hướng.
Không ngắt mạch ở cửa có sao không?
Với EGGER và SWISS KRONO, đó là làm sai hướng dẫn. Quick-Step cho bỏ nẹp trong điều kiện hẹp (diện tích nhỏ, cửa rộng, sàn đủ dày), và ghi rằng lỗi phát sinh khi đó không phải lỗi sản xuất. Với sàn KES, nên hỏi lại điều kiện trước khi bỏ nẹp.
Sàn bị phồng ở giữa phòng là do đâu?
Thường do sàn bị kẹp: khe sát tường quá hẹp, bị trám kín, len bắn xuống sàn, hoặc tủ nặng đè lên. Cách xử lý có ở phần bảo dưỡng và xử lý lỗi sàn gỗ.
Các mã sàn KES có tại Sàn gỗ công nghiệp, theo dòng Atroguard (68 mã) và Series 6 (11 mã). Len và nẹp ở mục Phụ kiện. Cấp chống mài mòn và cách chọn độ dày có trong bài sàn gỗ AC3, AC4, AC5.