Tay nắm tủ và mở nhấn push-to-open: chọn, đặt, lắp

Một gia đình làm tủ bếp trơn, không tay nắm, cánh mở bằng chốt nhấn. Tuần đầu ai cũng thích. Sang tuần thứ hai, người đứng nấu tựa hông vào dãy tủ dưới là cánh bật ra, đứa nhỏ vỗ tay vào tủ tivi là cánh mở, còn chỗ hay ấn thì mờ đi vì vết tay. Tủ có tay nắm hay mở nhấn thì cách dùng hằng ngày cũng khác, và mỗi kiểu đòi một cách khoan, cách lắp riêng.

Trong chuyên đề phụ kiện tủ, bài này đi từ tay nắm thường sang tủ không tay nắm.

Các kiểu tay nắm tủ

• Tay nắm thanh (thợ còn gọi chữ U, chữ D): một thanh bắt hai vít từ mặt sau cánh, giữa thanh và mặt ván có khoảng hở cho ngón tay. Cánh hay ngăn kéo đều dùng nhiều nhất kiểu này.
• Núm: bắt một vít, đường kính khoảng 15–35 mm theo HäfeleHome. Gọn, nhưng phải véo bằng đầu ngón tay.
• Tay nắm âm: hộp tay nắm chìm gắn vào lỗ khoét trên cánh, hoặc hốc phay thẳng vào cánh. HäfeleHome liệt kê dài 150, 200, 300 mm, khe rộng 20–50 mm.
• Thanh nhôm gắn mép cánh, hoặc mép cánh vát 45° cho ngón tay móc vào.

Tay nắm thanh đứng cách mặt cánh vài centimét (Balmo của Hettich cao 32 mm), và ở lối đi hẹp đó là chỗ quần áo móc vào, hông va vào. Scilm, hãng làm thanh nhôm cho bếp không tay nắm, coi mặt tủ không có gì nhô ra là một điểm an toàn.

Khoảng cách lỗ tay nắm: 96, 128, 160 mm

Thông số chính của tay nắm thanh là khoảng cách tâm hai lỗ vít, vì nó quyết định tay nắm có bắt vừa hai lỗ đã khoan hay không. Thanh thì dài hơn: Balmo có khoảng cách lỗ 128 mm nhưng dài 149 mm. Khi thay tay nắm tủ cũ, đo từ tâm lỗ này sang tâm lỗ kia.

Các cỡ hay gặp là 96, 128, 160, 192, 224 và 256 mm. Cỡ 96 mm hợp ngăn kéo tủ áo, tủ đầu giường; 128 mm dùng được cho phần lớn đồ trong nhà; 160–192 mm cho ngăn kéo lớn, tủ áo, tủ bếp; 224–256 mm cho cánh lớn. Cả dãy là bội số của 32, và Hettich ghi trong tài liệu hệ 32 rằng tay nắm cũng bắt theo lưới lỗ 32 mm, cùng lưới với đế bản lề và chốt đợt (xem hệ 32 mm), nên xưởng khoan lỗ tay nắm bằng chính dưỡng khoan 32 mm.

Tay nắm bắt bằng vít ren máy M4 xỏ từ mặt trong cánh, vặn vào lỗ ren ở chân tay nắm (của Balmo sâu 6 mm). Hettich làm vít này dài 12–45 mm; cánh dán thêm tấm ốp hay gương thì đổi vít dài hơn.

Đặt tay nắm ở đâu trên cánh và ngăn kéo

Tủ gia đình không có tiêu chuẩn nào quy định chỗ đặt tay nắm; thợ làm theo thói quen nghề, và Love Handles, một hãng bán tay nắm ở Anh, ghi lại thói quen ấy thế này:

• Cánh tủ trên: góc dưới, phía không có bản lề, cách mép cánh 50–75 mm, cách mép dưới 50–75 mm.
• Cánh tủ dưới: góc trên, phía không có bản lề, cũng cách mép 50–75 mm.
• Cánh tủ cao: tay nắm dọc, tâm cao khoảng 1.000–1.100 mm tính từ sàn.
• Ngăn kéo: giữa chiều ngang mặt ngăn; ngăn nông thì giữa chiều cao, ngăn sâu thì ở một phần ba phía trên. Mặt ngăn rộng từ 900 mm dùng hai tay nắm.

Tay nắm càng xa bản lề thì kéo càng nhẹ, vì tay đòn dài hơn. Với người ngồi xe lăn, tiêu chuẩn tiếp cận ADA của Mỹ cho tầm với phía trước 380–1.220 mm tính từ sàn, nên tay nắm tủ trên đặt cao quá mức đó thì người ngồi không với tới. Chiều cao tủ bếp theo người dùng có trong bài kích thước tiêu chuẩn tủ bếp.

Tủ không tay nắm: rãnh nhôm chữ L, J, C

Phần lớn tủ không tay nắm vẫn mở bằng cách kéo, chỉ có chỗ cầm nằm khuất sau mép cánh. Trên đầu tủ dưới, sát mặt bếp, chạy một thanh nhôm tiết diện chữ L hoặc J. Giữa hai ngăn kéo là thanh chữ C. Tủ cao dùng thanh đứng dọc mép cánh. Mặt cánh dừng ngắn lại, chừa khe để ngón tay luồn vào rãnh, móc mép cánh kéo ra. Thợ hay gọi chung là tay nắm Gola.

Theo hướng dẫn của DIY Kitchens, thanh trên cùng lắp vào phần vách đã phay ở đầu tủ dưới, thanh chữ C nằm giữa các tủ hai và ba ngăn kéo, còn tủ cao cần khoảng trống 30 mm cho mỗi thanh đứng. Vì rãnh ăn vào chiều cao mặt ngăn, kích thước rãnh lấy theo bản vẽ của đúng hệ thanh định dùng trước khi cắt ván cánh.

Chỗ phay rãnh để lộ lõi ván. DIY Kitchens dặn bịt rãnh khoét và mọi cạnh ván hở bằng silicone hoặc keo PVA cho kín nước. Ở tủ bồn rửa, nên dùng cốt ván chống ẩm và dán chỉ kín cạnh (xem chỉ dán cạnh PVC).

Mở nhấn push-to-open hoạt động thế nào

Chốt nhấn, thợ gọi là nêm nhấn mở, là một ống nhựa có lò xo và cần đẩy, bắt vào vách tủ ngay sau mép cánh. Cánh đóng thì nam châm trong chốt hít một tấm thép nhỏ ở mặt trong cánh. Ấn vào mặt cánh, cánh lùi vào một chút, cơ cấu nhả, lò xo đẩy cánh bật hé để ngón tay luồn vào mép. Đóng thì đẩy cánh vào cho đến khi chốt ăn khớp.

Bản ngắn TIP-ON của Blum dùng cho cánh trùm ngoài cao đến khoảng 1.300 mm: khoan Ø10 x 50 mm, đẩy cánh ra khoảng 17 mm. Bản dài khoan Ø10 x 76 mm, đẩy ra khoảng 38 mm, cho cánh cao hơn và cánh lọt lòng. Xoay đầu chốt để chỉnh khe trong khoảng +4/−1 mm, mỗi vòng 1 mm.

Khe giữa cánh và cạnh vách là chỗ để cánh lùi vào khi nhấn; hết khe thì nhấn không nhả. Chỗ dán tấm hít phải sạch, khô, không dầu. Bộ Push to open của Hettich chạy theo cùng nguyên lý. Bộ nhấn mở cho ngăn kéo gắn vào ray, có trong bài ray trượt ngăn kéo.

Vì sao chốt nhấn đi với bản lề không lò xo

Bản lề bật thường có lò xo kéo cánh về ở đoạn gần đóng, bản lề giảm chấn còn có bộ hãm làm chậm đoạn cuối. Chốt nhấn thì đẩy cánh ra, nên lò xo bản lề kéo ngược lại và bộ giảm chấn hãm chuyển động. Blum vì thế lắp TIP-ON với bản lề CLIP top không lò xo. Họ có một bản TIP-ON dài, đầu đệm, dùng được với bản lề có lò xo, khuyên dùng lò xo mạnh cho cánh hẹp nhiều bản lề, và dặn lắp thử trước.

Muốn vừa nhấn mở vừa đóng êm, các hãng gộp hai việc vào một bộ. Hettich ghép Push to open với bản lề đóng êm thành Push to open Silent, không cần điện. Blum có TIP-ON BLUMOTION cho ngăn kéo: ấn để mở, đẩy về thì đóng êm, và ghi khe 2,5 mm quanh mặt ngăn là đủ để cơ cấu nhả đúng.

Mở điện: SERVO-DRIVE và Easys

Blum SERVO-DRIVE dùng mô tơ mở ngăn kéo và tay nâng tủ trên: chạm vào mặt tủ là ngăn tự chạy ra, gặp vật cản thì dừng, mất điện vẫn kéo tay được, và tắt được bằng công tắc ổ cắm khi lau tủ. Hettich Easys mở cánh khi ấn nhẹ, tự đóng sau 4 đến 8 giây. Cả hai cần nguồn điện trong tủ.

Trẻ nhỏ, va chạm và vết tay

Blum viết rằng TIP-ON chỉ cần một cái chạm nhẹ, và ở nhà có trẻ nhỏ hay lối đi chật thì chính cái chạm nhẹ ấy gây chuyện:

• Trẻ nhỏ mở được tủ dưới bằng một cú vỗ. Khoang để hóa chất tẩy rửa, dao, thuốc nên dùng tay nắm kèm khóa trẻ em.
• Hông, đầu gối, thú cưng chạm vào cánh tủ dưới cũng đủ làm cánh bật ra. Lối đi hẹp thì tủ dưới dùng rãnh nhôm yên tâm hơn.
• Vết tay đọng ở chỗ đặt chốt, rõ nhất trên mặt tối màu hay mặt bóng. Cách lau từng loại bề mặt sẽ có trong bài vệ sinh bề mặt ván phủ.

Tay nắm dễ cầm cho mọi người

ADA là tiêu chuẩn tiếp cận cho công trình công cộng ở Mỹ, không áp dụng cho nhà ở Việt Nam, nhưng dùng được làm thước đo cho nhà có người già, người đau khớp tay. Bộ phận thao tác phải dùng được bằng một tay, không cần nắm chặt, véo hay vặn cổ tay, với lực không quá 22,2 N, tức khoảng 2,3 kg. Phần ghi chú thêm rằng tay nắm dùng được với nắm tay lỏng hay cả nắm đấm thì phục vụ nhiều người nhất. Đọc theo đó, tay nắm thanh có khe rộng cho cả bàn tay dễ dùng hơn núm nhỏ phải véo. Rãnh nhôm đòi ngón tay móc vào mép cánh, khó hơn với người cứng khớp. Chốt nhấn không cần cầm, nhưng cánh chỉ bật hé nên vẫn phải kéo tiếp.

Câu hỏi thường gặp

Khoảng cách lỗ tay nắm đo thế nào?

Từ tâm lỗ vít này sang tâm lỗ vít kia, không đo hai đầu thanh, vì thanh luôn dài hơn khoảng cách lỗ.

Bản lề giảm chấn dùng với nêm nhấn mở được không?

Thường là không, vì bản lề kéo cánh về trong khi chốt đẩy cánh ra. Cần cả hai thì dùng bộ gộp sẵn.

Cánh nhấn mở không bật ra thì kiểm tra gì?

Khe giữa cánh và vách trước (TIP-ON cần tối thiểu 2,6 mm, chỉnh bằng cách xoay đầu chốt), rồi đến bản lề có lò xo hay giảm chấn không, và chốt có nằm quá gần bản lề không.

KES hiện chưa có tay nắm hay bộ nhấn mở trong danh mục. Bản lề KES (7 mã, đều giảm chấn trừ 80906) có ở mục Bản lề, ray ngăn kéo như S51B và các phụ kiện khác ở mục Phụ kiện. Cách chọn bản lề theo kiểu trùm có trong bài bản lề trùm ngoài, trùm nửa, lọt lòng.