Một nền vữa vừa cán xong nhìn bằng mắt có thể đã phẳng và khô, trong khi vữa vẫn còn nước thừa và giữa phòng vẫn có chỗ lõm. Cây thước dài 1 m và tấm nilon dán kín cho biết điều mắt không thấy. Mức phẳng thì KES, EGGER và Quick-Step cùng ghi một con số; mức khô thì hai hãng châu Âu ghi lệch nhau, còn KES không ghi số.
Sàn gỗ công nghiệp lát kiểu "nổi": các tấm khóa vào nhau bằng hèm, nằm trên lớp lót, không dán hay bắt vít xuống nền. Vì vậy tấm sàn đi theo mọi chỗ lồi lõm của nền, và hút mọi hơi ẩm bốc lên từ nền. Nền lỗi thì mặt sàn lỗi theo: tấm võng kêu lụp bụp, hèm hở, mép tấm phồng. Trong chuyên đề lắp đặt sàn gỗ công nghiệp, việc kiểm tra nền đến sau khi đã chọn cấp AC và độ dày tấm sàn và trước khi trải lớp lót và màng chống ẩm.
Nền phẳng đến đâu là đủ
Cách đo đơn giản: đặt một cây thước thẳng dài 1 m (thước nhôm, thước nivô) lên các điểm cao nhất của nền, rồi đo khe hở ở chỗ thấp nhất dưới thước. Khe hở không được quá 2 mm. Đo theo nhiều hướng, nhất là ở giữa phòng và gần chân tường, nơi vữa hay bị lõm hoặc dồn cao.
Chỗ lõm ngắn mà sâu cũng gây hại. Quick-Step ghi thêm: chỗ chênh quá 1 mm trên một đoạn 20 cm cũng phải làm phẳng. Một hố nhỏ như vậy đủ để tấm sàn võng xuống mỗi khi có người bước qua, và hèm khóa phải chịu lực uốn lặp đi lặp lại.
Chỗ nào vượt mức thì xử lý trước khi trải lót:
- Chỗ gồ lên: mài hoặc đục bớt. KES ghi cần đánh phẳng các điểm gồ ghề.
- Chỗ lõm rộng: cán lại bằng vữa tự san phẳng (vữa tự chảy), cách EGGER đưa ra cho các chỗ chênh lớn.
- Vết nứt: KES ghi phải xử lý vết nứt trên nền bê tông, xi măng. EGGER yêu cầu nền không nứt, chịu được lực kéo và nén.
Lớp lót không thay được việc làm phẳng nền. Lót chỉ đỡ những gợn rất nhỏ; một chỗ lõm vài milimét thì tấm sàn vẫn võng.
Nền khô đến đâu là đủ
Nền vữa, bê tông mới đổ chứa rất nhiều nước, và nước đó thoát ra từ từ qua mặt nền trong nhiều tuần. Nếu lát sàn lên khi nền còn ẩm, lõi HDF của tấm sàn hút hơi ẩm từ dưới lên, mép tấm phồng và cong. KES ghi rõ: nền phải khô, không đọng nước, để tránh sàn hút ẩm từ đáy gây co ngót, biến dạng; nền mới cần đủ thời gian khô trước khi thi công.
- Chênh tối đa trên 1 m
- 2mm
- Đo bằng thước thẳng 1 m, mức chung của KES, EGGER, Quick-Step.
- Nền vữa xi măng, đo CM
- 2,0CM-%
- Mức của EGGER khi không có sưởi sàn. Có sưởi: 1,8 CM-%.
- Mặt sàn có sưởi
- 28°C
- Nhiệt độ mặt sàn tối đa theo EGGER và Quick-Step.
Nền mới cần khô bao lâu
Quick-Step đưa ra một quy tắc ước lượng: vữa dày đến 4 cm cần khô ít nhất 1 tuần cho mỗi 1 cm; phần dày hơn 4 cm cần gấp đôi thời gian. Ví dụ nền dày 6 cm cần ít nhất 8 tuần. Quick-Step ghi rõ đây chỉ là con số tham khảo, vì nền khô nhanh hay chậm còn tùy thời tiết và độ thông gió, nên con số này không thay được một lần đo.
Đo bằng máy CM
CM là phương pháp canxi cacbua, cách đo độ ẩm vữa mà EGGER và Quick-Step dùng để ghi mức cho phép. Thợ đục lấy vữa suốt chiều dày lớp nền, nghiền nhỏ, cân rồi cho vào một bình kín cùng canxi cacbua. Nước trong vữa phản ứng với canxi cacbua sinh ra khí, áp suất trong bình tăng, và đồng hồ trên nắp đọc ra độ ẩm tính bằng CM-%.
Mức cho phép tùy loại vữa và nền có sưởi hay không:
| Loại nền | Không sưởi sàn | Có sưởi sàn |
|---|---|---|
| Vữa xi măng (EGGER) | dưới 2,0 CM-% | dưới 1,8 CM-% |
| Vữa thạch cao, anhydrite (EGGER) | dưới 0,5 CM-% | dưới 0,3 CM-% |
| Vữa xi măng (Quick-Step) | dưới 2,5 CM-% | |
| Vữa anhydrite (Quick-Step) | dưới 0,5 CM-% |
Hai hãng lệch nhau ở vữa xi măng (2,0 và 2,5 CM-%). Khi lát sàn KES, lấy mức chặt hơn là cách an toàn, vì tài liệu KES chỉ ghi "khô hoàn toàn" mà không ghi con số.
Đo độ ẩm theo độ ẩm tương đối (RH)Mở xem
Ở một số nước, người ta đo độ ẩm tương đối của không khí trong lỗ khoan trên nền thay cho CM. EGGER liệt kê các mức: theo BS 5325, dưới 75% với nền không sưởi và dưới 65% với nền có sưởi. Các mức CM của EGGER áp dụng cho vữa không có phụ gia; với vữa có phụ gia hoặc vữa khô nhanh, dùng mức và cách đo của nhà sản xuất vữa.
Thử nhanh bằng tấm nilon
Không có máy CM, có thể thử sơ bằng một tấm nilon trong. Cách làm theo ASTM D4263: dán một tấm nilon khoảng 45 × 45 cm (18 × 18 inch) xuống nền, dán kín cả bốn mép bằng băng keo, để ít nhất 16 giờ rồi lật lên xem. Mặt dưới tấm có hơi nước đọng, hoặc mặt nền dưới tấm sẫm màu hơn xung quanh, nghĩa là nền còn đang thoát ẩm.
Lát trên gạch cũ, gỗ cũ, thảm
Cải tạo một phòng đang lát gạch men không nhất thiết phải đục gạch đi. KES ghi có thể lát đè trực tiếp lên gạch men cũ nếu bề mặt còn phẳng, chắc chắn và khô ráo. EGGER cũng xếp gạch men vào loại nền phù hợp. Trước khi lát, kiểm tra như nền mới: đặt thước 1 m ở nhiều chỗ, nhất là chỗ mạch gạch và gạch lệch cốt; viên nào lung lay hay vỡ thì gắn lại.
Các loại nền khác:
- Thảm, thảm nỉ: phải bóc bỏ. Cả EGGER và Quick-Step đều ghi như vậy, vì EGGER đánh giá thảm không đủ ổn định và không hợp vệ sinh khi nằm dưới sàn.
- Sàn nhựa PVC, simili, linoleum: EGGER yêu cầu bóc bỏ, còn Quick-Step cho phép giữ lại. Nên làm theo hướng dẫn của đúng hãng sàn đang lát; khi không rõ thì bóc bỏ là cách an toàn.
- Sàn gỗ ván cũ: bắt vít hoặc đóng đinh lại những tấm lỏng, lát sàn mới vuông góc với chiều dài ván cũ (EGGER, Quick-Step). Quick-Step thêm: độ ẩm của gỗ nền không quá 10%, gầm sàn phải thông gió, không có dấu hiệu mốc hay mối mọt.
Nền gạch, vữa, bê tông (gọi chung là nền khoáng) cần một lớp màng chống ẩm trải kín toàn bộ mặt nền (EGGER), hoặc lớp lót có sẵn màng chống ẩm. Riêng nền gỗ, EGGER ghi không trải màng chống ẩm lên trên. Chi tiết ở phần lớp lót và màng chống ẩm.
Nền có sưởi sàn
Sàn gỗ công nghiệp lát được trên nền có sưởi bằng nước nóng, với vài điều kiện:
- Mặt sàn không được nóng quá 28 °C, và không tăng nhiệt quá nhanh.
- Nền phải được sấy khô bằng chính hệ sưởi đến mức CM cho nền có sưởi (bảng trên). EGGER nhắc rằng lần chạy thử hệ sưởi chưa chắc đã làm nền đủ khô.
- Tổng nhiệt trở của tấm sàn và lớp lót phải dưới 0,15 m²K/W, nghĩa là lớp lót không được quá cách nhiệt.
- Không lát trên hệ sưởi tích nhiệt ban đêm (night storage).
- Sưởi điện dạng tấm, dạng màng chỉ dùng được khi có cảm biến và bộ điều khiển nhiệt, trải kín toàn bộ sàn và được hãng sưởi chấp thuận.
Phòng và tấm sàn trước khi lát
Catalogue Series 6 ghi lõi sàn chịu được 48 giờ ngập nước. Con số đó nói về nước đổ trên mặt sàn, không thay cho việc nền phải khô: hơi ẩm từ nền ướt bốc lên liên tục hằng ngày, từ mặt dưới tấm. Xem các mã sàn tại sàn gỗ công nghiệp, theo dòng Atroguard và Series 6.
Câu hỏi thường gặp
Lát sàn gỗ trên nền gạch cũ được không?
Được, nếu gạch còn phẳng, chắc và khô (theo KES). Đo độ phẳng bằng thước 1 m như nền mới, gắn lại viên gạch lỏng, rồi trải màng chống ẩm và lớp lót như trên nền vữa.
Nền mới đổ bao lâu thì lát sàn gỗ được?
Theo quy tắc ước lượng của Quick-Step, khoảng 1 tuần cho mỗi cm vữa với lớp dày đến 4 cm, phần dày hơn gấp đôi; nền 6 cm cần ít nhất 8 tuần. Thời gian thật phụ thuộc thời tiết, nên đo CM trước khi lát.
Lớp lót dày có bù được nền không phẳng không?
Không. Mức 2 mm trên 1 m là yêu cầu với chính mặt nền. Lớp lót chỉ đỡ những gợn rất nhỏ; chỗ lõm vượt mức phải cán lại bằng vữa tự san phẳng.
Sàn chịu nước rồi thì nền ẩm có sao không?
Có. Khả năng chịu nước của tấm sàn tính cho nước trên mặt sàn. Hơi ẩm từ nền đi vào từ mặt dưới, liên tục, nên KES vẫn yêu cầu nền khô hoàn toàn và EGGER yêu cầu màng chống ẩm trên nền vữa.